## Από την Εἰρεσιώνη στα Κάλαντα

### Το αρχαίο τραγούδι που ακόμη αντηχεί στις πόρτες μας

Κάθε Δεκέμβρη, παιδικές φωνές γεμίζουν τους δρόμους, χτυπούν πόρτες και σκορπούν ευχές. Τα κάλαντα, μια από τις πιο ζωντανές παραδόσεις του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, μοιάζουν βαθιά ριζωμένα στο παρόν. Κι όμως, η καταγωγή τους χάνεται στα βάθη της αρχαιότητας.

Η λέξη «κάλαντα» προέρχεται από τις λατινικές *calendae*, τις πρώτες ημέρες του μήνα στο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Όμως, πολύ πριν από τη ρωμαϊκή εποχή και πολύ πριν από τον χριστιανισμό, στον ελληνικό κόσμο υπήρχε ήδη ένα έθιμο με εντυπωσιακές ομοιότητες: η **Εἰρεσιώνη**.

---

### Η Εἰρεσιώνη: τα αρχαία ελληνικά «κάλαντα»

Η Εἰρεσιώνη ήταν ένα τελετουργικό έθιμο κυρίως της Αθήνας. Παιδιά περιέφεραν από σπίτι σε σπίτι ένα **κλαδί ελιάς ή δάφνης**, στολισμένο με μαλλί και καρπούς – σύκα, ψωμί, λάδι – σύμβολα ευφορίας και αφθονίας. Καθώς περνούσαν τις πόρτες, τραγουδούσαν ευχετικούς στίχους, ζητώντας φιλοδώρημα.

Ένα από τα σημαντικότερα διασωζόμενα αποσπάσματα μας παραδίδεται από τον Αθήναιο:

> **«Εἰρεσιώνη σύκα φέρει καὶ πίονας ἄρτους,

> καὶ μέλι ἐν κοτύλῃ καὶ ἔλαιον ἀλείψασθαι,

> καὶ κύλικ’ εὔζωρον, ὥς κε πίῃ καθεύδων.»**

Σε νεοελληνική απόδοση:

> *Η ειρεσιώνη φέρνει σύκα και πλούσια ψωμιά,

> μέλι στο κύπελλο και λάδι για άλειμμα,

> και ποτήρι με καλό κρασί, για να πιει όποιος πάει να κοιμηθεί.*

Δεν πρόκειται απλώς για ποίηση. Πρόκειται για **ευχές ζωής**, για έναν κατάλογο αγαθών που εξασφαλίζουν επιβίωση, ευφορία και ευτυχία. Ακριβώς ό,τι εύχονται και τα σημερινά κάλαντα.

---

### Παιδιά, πόρτες και ευχές

Ο Πλούταρχος μας δίνει μια ακόμη πολύτιμη πληροφορία: τα τραγούδια αυτά τα έλεγαν **παιδιά**, τα οποία περιέφεραν την ειρεσιώνη στις οικίες, ευχόμενα πλούτο και καλή χρονιά.

Η ομοιότητα με το σήμερα είναι εντυπωσιακή:

* παιδιά ως φορείς της ευχής

* περιφορά από σπίτι σε σπίτι

* τραγούδι με επαναληπτικό χαρακτήρα

* προσδοκία ανταμοιβής

Η δομή των καλάντων δεν είναι λοιπόν μεταγενέστερη επινόηση. Είναι **πολιτισμική συνέχεια**.

---

### Από τους αρχαίους ύμνους στη λαϊκή παράδοση

Ακόμη και στους Ομηρικούς Ύμνους συναντάμε καταλήξεις με καθαρά ευχετικό χαρακτήρα:

> «Χαῖρε, θεέ· σὺ δ᾽ ἄμμι δὸς εὐτυχίην καὶ ὄλβον.»

> *(Χαίρε, θεέ· και χάρισέ μας ευτυχία και ευφορία.)*

Αυτή η λογική του λόγου που **ευλογεί**, που απευθύνεται στο θείο ή στον οικοδεσπότη και ζητά καλοτυχία, διασχίζει τους αιώνες και φτάνει μέχρι τα χριστιανικά κάλαντα, όπου πλέον η ευχή μεταμορφώνεται σε δοξολογία.

---

### Η παράδοση δεν χάνεται, μεταμορφώνεται

Δεν έχουν σωθεί κάλαντα της αρχαίας Ελλάδας με τη μορφή που τα γνωρίζουμε σήμερα. Έχουν σωθεί όμως κάτι ίσως σημαντικότερο:

η **ανάγκη του ανθρώπου να τραγουδήσει την αρχή**, να ευχηθεί για τον νέο κύκλο, να μοιραστεί την ελπίδα από πόρτα σε πόρτα.

Από την ειρεσιώνη μέχρι τα κάλαντα των Χριστουγέννων, η φωνή αλλάζει λόγια, όχι όμως σκοπό.

Και ίσως, κάθε φορά που ακούμε παιδικά βήματα στο κατώφλι, να αντηχεί – έστω αμυδρά – εκείνο το αρχαίο τραγούδι της αφθονίας και της ζωής.