## Το χριστόψωμο: ένα χριστουγεννιάτικο έθιμο και στα χωριά του Δήμου Διρφύων-Μεσσαπίων που χάνεται στον χρόνο

Ένα από τα ομορφότερα και πιο συμβολικά χριστουγεννιάτικα έθιμα, το οποίο δυστυχώς τείνει να εξαφανιστεί στον Δήμο Διρφύων-Μεσσαπίων, είναι το χριστόψωμο. Πρόκειται για ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στην παράδοση, άρρηκτα συνδεδεμένο με την πίστη, την οικογένεια και τη σχέση του ανθρώπου με τη γη.

Παραμονή των Χριστουγέννων, τουλάχιστον στα παλαιότερα χρόνια, οι νοικοκυρές του τόπου μας ζύμωναν με ιδιαίτερη φροντίδα το λεγόμενο χριστόψωμο. Τα βασικά υλικά ήταν εκείνα του καθημερινού ψωμιού – αλεύρι, νερό, μαγιά και αλάτι – όμως συχνά προστίθενταν και ξεχωριστά αγαθά, όπως μέλι, σουσάμι, ροδόνερο και άλλα αρωματικά, δίνοντας στο ψωμί έναν εορταστικό και ευλογημένο χαρακτήρα.

Το χριστόψωμο δεν ήταν ένα απλό ψωμί, αλλά ένα τελετουργικό δημιούργημα. Στην επιφάνειά του σχημάτιζαν με ζύμη έναν μεγάλο σταυρό, ο οποίος χώριζε το ψωμί σε τέσσερα μέρη, συμβολίζοντας την ευλογία του Χριστού σε ολόκληρο τον κόσμο. Το στόλιζαν συνήθως με καρύδια ή αμύγδαλα, ενώ δεν έλειπαν και τα περίτεχνα διακοσμητικά στοιχεία.

Οι παραστάσεις που κοσμούσαν το χριστόψωμο είχαν άμεση σχέση με τη ζωή και τις ασχολίες της κάθε οικογένειας. Οι νοικοκυρές των γεωργών έπλαθαν επάνω στο ψωμί το αλέτρι με τα βόδια, το βαρέλι του κρασιού, το σπίτι, το αμπέλι – ένα κλωνάρι κληματόβεργας – καθώς και λουλούδια, αστέρια και καρύδια. Αντίστοιχα, οι γυναίκες των κτηνοτρόφων στόλιζαν το χριστόψωμό τους με το μαντρί και μέσα του σκόρπιζαν μικρά αρνάκια και κατσικάκια από ζύμη. Κοινά στολίδια για όλους ήταν ο σταυρός και, σε αρκετές περιπτώσεις, ο δικέφαλος αετός, σύμβολα πίστης και ελληνικής παράδοσης.

Το χριστόψωμο κοβόταν είτε την παραμονή των Χριστουγέννων είτε ανήμερα, στο μεσημεριανό τραπέζι, όταν όλη η οικογένεια συγκεντρωνόταν γύρω από το φαγητό. Η κοπή του είχε χαρακτήρα ιερό και συμβόλιζε την ενότητα, την ευλογία και την καλή χρονιά.

Σε άλλες περιοχές της Εύβοιας συναντάμε και ένα ιδιαίτερο έθιμο. Το πρωί των Χριστουγέννων, μετά τη Θεία Λειτουργία, ο ιερέας επισκεπτόταν τα σπίτια και σήκωνε το λεγόμενο «ύψωμα». Έπαιρνε το χριστόψωμο, το ακουμπούσε στο κεφάλι του και το έσπαζε στα δύο. Αν το μεγαλύτερο κομμάτι έπεφτε προς τα δεξιά, θεωρούνταν σημάδι ότι τη νέα χρονιά θα υπήρχαν περισσότερα σιτάρια, ενώ αν έπεφτε προς τα αριστερά, περισσότερα καλαμπόκια. Ένας όμορφος συμβολισμός της αγωνίας αλλά και της ελπίδας των ανθρώπων για καρποφορία και ευημερία.

Παρότι σήμερα τα στοιχεία που διαθέτουμε για το έθιμο του χριστόψωμου στον τόπο μας είναι περιορισμένα, η αξία του παραμένει αναλλοίωτη. Η προφορική παράδοση και οι μνήμες των παλαιότερων γενεών αποτελούν πολύτιμα κομμάτια της λαογραφικής μας ταυτότητας.

Ενθαρρυντικό, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι η παράδοση συνεχίζει να μεταδίδεται στις νεότερες γενιές. Στις αρχές Δεκεμβρίου, μαθητές του **3ου Δημοτικού Σχολείου Ψαχνών**, κατά την επίσκεψή τους στο **Λαογραφικό Μουσείο Ψαχνών**, γνώρισαν από κοντά το έθιμο του χριστόψωμου και έφτιαξαν το δικό τους. Μέσα από αυτή τη βιωματική εμπειρία, τα παιδιά ήρθαν σε επαφή με τις ρίζες και την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας, στέλνοντας ένα αισιόδοξο μήνυμα συνέχειας.

Το χριστόψωμο δεν είναι απλώς ένα ψωμί. Είναι μνήμη, πίστη, παράδοση και οικογενειακή θαλπωρή. Είναι ένα κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς που αξίζει να θυμόμαστε, να τιμούμε και – γιατί όχι – να αναβιώνουμε.