Ανάλυση του ονόματος Πρατζίκος

 

Η ανάλυση του επιθέτου Πραντζικός είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα, καθώς αποτελεί ένα ζωντανό «αρχείο» της ιστορίας της Εύβοιας. 

1. Γλωσσολογική Διαδρομή: Από τη Δύση στην Εύβοια

Η εξέλιξη του ονόματος ακολούθησε μια πορεία αιώνων. Ας δούμε τα στάδια αναλυτικά:

Στάδιο Α: Η Λατινική Ρίζα (13ος αιώνας) Όλα ξεκινούν από το όνομα Franciscus (Φραγκίσκος), που σήμαινε αρχικά «ο Φράγκος» (ο ελεύθερος). Λόγω της τεράστιας φήμης του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, το όνομα έγινε εξαιρετικά δημοφιλές στη Δύση.

Στάδιο Β: Η Βενετική Επίδραση (Francesco) Οι Βενετοί και οι Λομβαρδοί που κυβέρνησαν την Εύβοια (Negroponte) έφεραν το όνομα ως Francesco. Στα ελληνικά, η πρώτη προσαρμογή ήταν το Φραντζής. Το «-τζ-» χρησιμοποιήθηκε για να αποδώσει τον ιταλικό ήχο "ce/ci".

Στάδιο Γ: Η Φωνητική Μεταβολή (Φ → Π) Εδώ βρίσκεται η ιδιαιτερότητα της Βόρειας Εύβοιας. Στα βόρεια ιδιώματα, υπάρχει μια τάση τα σύμφωνα να γίνονται «σκληρότερα». Το «Φ» (ένα συριστικό σύμφωνο) μετατράπηκε στο κλειστό «Π». Έτσι, το Φραντζής έγινε Πραντζής. Αυτή η αλλαγή είναι το «σήμα κατατεθέν» της περιοχής (παρόμοιες αλλαγές βλέπουμε και σε άλλα τοπικά ονόματα ή λέξεις).

Στάδιο Δ: Η Κατάληξη -ικός (Πατρώνυμο/Υποκοριστικό) Η προσθήκη του -ικός υποδηλώνει τον «γιο του Πραντζή». Ήταν ένας τρόπος για να ξεχωρίζουν οι οικογένειες στα χωριά. Αν υπήρχε ένας ηλικιωμένος «Πραντζής», ο γιος του ή ο νεότερος της οικογένειας ονομαζόταν «Πραντζικός».

2. Ιστορικό Πλαίσιο: Γιατί στην Εύβοια;

Η Εύβοια δεν ήταν μια τυχαία περιοχή. Μετά την Δ' Σταυροφορία (1204), η νήσος έγινε το σημαντικότερο προπύργιο των Λατίνων στο Αιγαίο.

Οι Τριτημόριοι της Εύβοιας: Η Εύβοια χωρίστηκε σε τρία φέουδα (Τριτημόρια) με ηγεμόνες από τη Βερόνα της Ιταλίας. Αυτοί οι ευγενείς εγκαταστάθηκαν μόνιμα, έχτισαν πύργους και ήρθαν σε επαφή με τον τοπικό πληθυσμό.

Επιγαμίες και Βαπτίσεις: Πολλοί Έλληνες άρχισαν να χρησιμοποιούν δυτικά ονόματα είτε λόγω γάμων με Λατίνους, είτε επειδή οι Λατίνοι άρχοντες γίνονταν νονοί (αναδεκτοί) των παιδιών των τοπικών καλλιεργητών. Έτσι, το όνομα "Francesco" πέρασε στην ελληνική ορθόδοξη παράδοση της Εύβοιας.

Όταν η Εύβοια έπεσε στους Οθωμανούς το 1470, οι οικογένειες αυτές παρέμειναν στην περιοχή, διατηρώντας το όνομά τους, το οποίο όμως σταδιακά «ελληνοποιήθηκε» πλήρως φωνητικά, φτάνοντας στη μορφή Πραντζικός.

3. Κοινωνική Γεωγραφία: Το Επίκεντρο στη Βόρεια Εύβοια

Αν αναζητήσετε το όνομα σήμερα, θα δείτε ότι η συντριπτική πλειοψηφία των φορέων του συνδέεται με συγκεκριμένα χωριά.

Αυτά τα χωριά ήταν ιστορικά κέντρα αγροτικής και κτηνοτροφικής παραγωγής. Οι οικογένειες με το όνομα Πραντζικός φαίνεται πως ήταν παλιές, γηγενείς οικογένειες της περιοχής.

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, πολλοί από τη Βόρεια Εύβοια μετακινήθηκαν προς την Αθήνα (αναζητώντας εργασία στο λιμάνι του Πειραιά ή στη βιομηχανία) ή προς το εξωτερικό. Ωστόσο, η «ρίζα» παρέμεινε πάντα στα χωριά της Βόρειας Εύβοιας.

Το επίθετο Πραντζικός είναι ένας «χάρτης» που δείχνει τη συνάντηση της δυτικής Ευρώπης (Φραγκίσκος) με την τοπική ευβοϊκή παράδοση. Είναι ένα όνομα που επιβίωσε από αυτοκρατορίες (Βενετοί, Οθωμανοί) και διατήρησε την τοπική του ταυτότητα μέσω του ιδιαίτερου βορειοευβοϊκού ιδιώματος.

-----

Γουναρόπουλος, Κ. (1930). Ιστορία της Νήσου Ευβοίας.

Εταιρεία Ευβοϊκών Σπουδών. Αρχείον Ευβοϊκών Μελετών

Καράπας, Ν. (1955). Η Ιστιαία ανά τους αιώνας. Αθήνα.

Κωστάκης, Α. Π. (1980). Το γλωσσικό ιδίωμα της Βόρειας Εύβοιας. Αθήνα: Αρχείον Ευβοϊκών Μελετών / Εταιρεία Ευβοϊκών Σπουδών

Παντελίδης, Ν. (2014). Νεοελληνική Διαλεκτολογία. Αθήνα.

Τριανταφυλλίδης, Μ. (1982). Τα οικογενειακά μας ονόματα. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών – Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη. 

Τομπαΐδης, Δ. (1990). Ελληνικά επώνυμα τουρκικής και δυτικής προέλευσης. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.

Υποσημείωση: Ευχαριστώ πολύ τον αγαπημένο ξάδερφο Χρήστο Πρατζίκο για το πολύ όμορφο άρθρο.