Τι είναι πραγματικά το Matrix; Του Γεωργίου Πρατζίκου

---

Επειδή πολλά έχω ακούσει και ακούω για το matrix, αποφάσισα να κάνω μια έρευνα της λέξης και να δω τι πραγματικά σημαίνει αυτή.
Όχι τι μας σερβίρει ο κινηματογράφος ή η εύκολη συνωμολογία, αλλά τι κρύβεται πίσω από τη λέξη, ποια είναι η ρίζα της και –κυρίως– τι λέει για εμάς τους ίδιους.

Η λέξη matrix δεν είναι σύγχρονη. Δεν γεννήθηκε στους υπολογιστές ούτε στα εργαστήρια τεχνητής νοημοσύνης. Είναι λατινική και σημαίνει μήτρα. Προέρχεται από το mater, τη μητέρα. Τον τόπο όπου κάτι γεννιέται, μορφοποιείται, αποκτά υπόσταση. Και εδώ αξίζει να σταθούμε: πριν από τα λατινικά, υπάρχει η ελληνική μήτρα, από το μήτηρ. Δηλαδή, η έννοια υπήρχε ήδη, βαθιά ριζωμένη στον ελληνικό τρόπο σκέψης.

Η μήτρα δεν είναι φυλακή από τη φύση της. Είναι χώρος γέννησης. Κι όμως, στη σύγχρονη χρήση της λέξης matrix, η μήτρα παρουσιάζεται σχεδόν αποκλειστικά ως σύστημα εγκλωβισμού. Ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο ο άνθρωπος ζει χωρίς να το γνωρίζει, χωρίς να το αμφισβητεί, χωρίς να έχει επίγνωση ότι θα μπορούσε να ζήσει αλλιώς.

Κάπου εδώ δεν μπορώ να μη σκεφτώ τον Πλάτωνα. Το σπήλαιο με τους δεσμώτες, τις σκιές και το ψεύτικο φως μοιάζει τρομακτικά επίκαιρο. Οι άνθρωποι γεννιούνται μέσα στο σπήλαιο, όπως γεννιούνται μέσα σε μια μήτρα πραγματικότητας που δεν επέλεξαν. Μαθαίνουν να την αποδέχονται, να τη θεωρούν φυσική, να φοβούνται οτιδήποτε βρίσκεται έξω από αυτήν. Το σπήλαιο είναι μια μήτρα. Όχι βιολογική, αλλά νοητική.

Στη δική μας εποχή, το matrix δεν είναι μια μηχανή. Είναι τρόπος ζωής. Είναι ο αυτόματος πιλότος. Είναι οι έτοιμες απόψεις, οι ταμπέλες, οι φόβοι, οι προσδοκίες των άλλων. Είναι το «έτσι είναι τα πράγματα» που λέγεται χωρίς σκέψη. Και κάπως έτσι, ο άνθρωπος παύει να ζει και απλώς λειτουργεί.

Ωστόσο, η ελληνική και η χριστιανική σκέψη έρχονται να κάνουν μια καθοριστική διάκριση. Η κτίση δεν είναι μια ψεύτικη μήτρα από την οποία πρέπει να δραπετεύσουμε. Είναι χώρος σχέσης. Είναι τόπος όπου μπορεί να φανερωθεί ο Λόγος. «Καὶ ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο». Η ύλη δεν ακυρώνεται· αγιάζεται. Η μήτρα δεν καταστρέφεται· μεταμορφώνεται.

Ίσως λοιπόν το πρόβλημα δεν είναι το matrix καθαυτό. Ίσως το πρόβλημα είναι η απουσία συνείδησης. Γιατί η ίδια μήτρα μπορεί να είναι είτε φυλακή είτε πεδίο αφύπνισης. Εξαρτάται αν ζούμε μέσα της μηχανικά ή αν τολμάμε να ρωτάμε, να αμφισβητούμε, να αναζητούμε νόημα.

Προσωπικά, όσο περισσότερο εμβάθυνα στη λέξη, τόσο λιγότερο ένιωθα την ανάγκη να «πολεμήσω» το matrix. Περισσότερο ένιωσα την ανάγκη να καταλάβω πού ζω, πώς ζω και αν ζω με επίγνωση. Γιατί η αληθινή έξοδος δεν είναι γεωγραφική ούτε τεχνολογική. Είναι εσωτερική.

Ίσως τελικά το ζητούμενο δεν είναι να βγούμε από τη μήτρα, αλλά να ξαναγεννηθούμε μέσα της. Με ανοιχτά μάτια. Με ευθύνη. Με ελευθερία.

Και αυτό, όσο κι αν δεν ακούγεται εντυπωσιακό, είναι ίσως η πιο επαναστατική πράξη της εποχής μας.