Αμβλώσεις: λέξεις, ιστορία, συνείδηση και επιστήμη. Άρθρο του Γεωργίου Πρατζίκου

 

Τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή τις δημόσιες συζητήσεις γύρω από τις αμβλώσεις, επανέρχεται ένα βαθύ και δύσκολο ερώτημα: πότε αρχίζει η ανθρώπινη ζωή και ποια είναι η ευθύνη της κοινωνίας απέναντί της; Πριν από τα συνθήματα και τις αντιπαραθέσεις, ίσως αξίζει να σταθούμε στη λέξη, στην ιστορική μνήμη, στην επιστημονική γνώση και, τελικά, στη συνείδηση.

Η ετυμολογία της λέξης

Η λέξη «άμβλωση» προέρχεται από το αρχαίο ρήμα ἀμβλύνω και ἀμβλώσκω, που σημαίνει «κόβω πρόωρα», «παύω κάτι πριν ολοκληρωθεί». Στην αρχαιότητα, ο όρος χρησιμοποιούνταν για να περιγράψει κάτι που διακόπτεται βίαια από τη φυσική του πορεία. Η ίδια η λέξη, λοιπόν, φέρει μέσα της την έννοια της στέρησης της εξέλιξης και της ολοκλήρωσης.

Τι πίστευαν οι αρχαίοι πρόγονοί μας

Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν ενιαία στάση απέναντι στο ζήτημα. Ωστόσο, σε πολλά φιλοσοφικά ρεύματα διακρίνεται σεβασμός προς την εν δυνάμει ζωή. Ο Ιπποκράτης, πατέρας της Ιατρικής, στον περίφημο όρκο του αναφέρει ρητά ότι ο ιατρός δεν θα δώσει σε γυναίκα φάρμακο που προκαλεί αποβολή. Για τον Ιπποκράτη, ο ρόλος του γιατρού ήταν πρωτίστως να θεραπεύει και να προστατεύει τη ζωή, όχι να την αφαιρεί.

Ο Αριστοτέλης και άλλοι φιλόσοφοι συζητούν το ζήτημα με όρους της εποχής τους, ωστόσο ακόμη και εκεί αναγνωρίζεται ότι η κύηση δεν είναι ένα απλό βιολογικό γεγονός, αλλά μια διαδικασία που οδηγεί στη γέννηση ανθρώπου. Η αρχαία σκέψη, παρότι μακριά από τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, αντιμετώπιζε το έμβρυο με σοβαρότητα και όχι ελαφρότητα.

Γιατί να είμαστε κατά των αμβλώσεων

Η αντίθεση στις αμβλώσεις δεν πηγάζει μόνο από θρησκευτικά ή ηθικά δόγματα, αλλά από έναν ανθρωποκεντρικό σεβασμό στη ζωή. Κάθε έμβρυο είναι μια μοναδική και ανεπανάληπτη ανθρώπινη ύπαρξη εν εξελίξει, με το δικό της γενετικό αποτύπωμα από τη στιγμή της σύλληψης.

Σε μια κοινωνία που μιλά διαρκώς για δικαιώματα, συχνά ξεχνάμε το πιο αθόρυβο και ανυπεράσπιστο δικαίωμα: το δικαίωμα να γεννηθείς. Η άμβλωση, ανεξάρτητα από τις προθέσεις, καταλήγει στη διακοπή μιας ζωής που δεν μπορεί να μιλήσει, να αμυνθεί ή να επιλέξει.

Τι λέει η επιστήμη για το έμβρυο

Η σύγχρονη επιστήμη είναι σαφής σε ένα βασικό σημείο: από τη σύλληψη δημιουργείται ένας νέος, ξεχωριστός ανθρώπινος οργανισμός. Το έμβρυο έχει δικό του DNA, διαφορετικό από της μητέρας και του πατέρα, και ακολουθεί μια συνεχόμενη αναπτυξιακή πορεία. Η καρδιά αρχίζει να χτυπά σε πολύ πρώιμο στάδιο, ενώ ο εγκέφαλος και το νευρικό σύστημα αναπτύσσονται σταδιακά με εντυπωσιακή ακρίβεια.

Η επιστήμη δεν αποφαίνεται για την «αξία» της ζωής – αυτό είναι θέμα ηθικής και φιλοσοφίας – αλλά μας υπενθυμίζει ότι δεν πρόκειται για ένα απλό «σύνολο κυττάρων», αλλά για ανθρώπινη ζωή σε αρχικό στάδιο.

Η δύσκολη εξαίρεση: η περίπτωση του βιασμού

Υπάρχει, ωστόσο, μια τραγική και εξαιρετικά δύσκολη περίπτωση: όταν η κύηση προέρχεται από βιασμό. Εδώ, η κοινωνία καλείται να σταθεί με απόλυτη ευαισθησία απέναντι στη γυναίκα που υπέστη βία, ταπείνωση και τραύμα. Καμία εύκολη απάντηση δεν υπάρχει.

Η ηθική σύγκρουση είναι βαθιά και ο πόνος πραγματικός. Σε τέτοιες περιπτώσεις, πολλοί αναγνωρίζουν ότι η απόφαση δεν μπορεί να επιβληθεί με απόλυτους κανόνες, αλλά απαιτεί σεβασμό, στήριξη και κατανόηση, χωρίς ενοχοποίηση.

Ένα ερώτημα που μας αφορά όλους

Το ζήτημα των αμβλώσεων δεν είναι απλώς νομικό ή πολιτικό. Είναι βαθιά ανθρώπινο. Αφορά το πώς αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, την ευθύνη και την αλληλεγγύη μας προς τον πιο αδύναμο.

Ίσως, πριν πάρουμε θέση, αξίζει να αναρωτηθούμε:

Μια κοινωνία που δεν προστατεύει την αρχή της ζωής, πώς θα προστατεύσει το μέλλον της;