Διαταραχές Ύπνου: Αιτίες, Συμπτώματα, Διάγνωση και Σύγχρονες Θεραπείες.

Ο ύπνος δεν είναι απλώς «ξεκούραση». Είναι μια βιολογική διαδικασία αποκατάστασης, κατά την οποία ο εγκέφαλος ρυθμίζει τη μνήμη, τα συναισθήματα, τις ορμόνες, το ανοσοποιητικό και την ενέργεια του σώματος. Όταν ο ύπνος διαταράσσεται συστηματικά, τότε επηρεάζονται σχεδόν όλες οι λειτουργίες του οργανισμού: από την πνευματική διαύγεια και τη διάθεση, μέχρι την καρδιαγγειακή υγεία και το μεταβολισμό.
Οι διαταραχές ύπνου αποτελούν ένα ιδιαίτερα συχνό φαινόμενο στη σύγχρονη ζωή. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν φυσιολογικό να κοιμούνται λίγες ώρες, να ξυπνούν κουρασμένοι ή να έχουν «νεύρα» χωρίς προφανή αιτία. Στην πραγματικότητα, αυτά τα σημάδια μπορεί να αποτελούν ενδείξεις μιας κλινικά σημαντικής διαταραχής ύπνου, η οποία χρειάζεται διερεύνηση.

https://synapses.gr/iatrikos-velonismos/diataraxes-ypnoy
Τι είναι οι Διαταραχές Ύπνου
Ως διαταραχή ύπνου ορίζεται οποιαδήποτε κατάσταση επηρεάζει:
•    τη διάρκεια του ύπνου (π.χ. πολύ λίγες ώρες),
•    την ποιότητα του ύπνου (μη ξεκούραστος ύπνος),
•    τη συνέχεια του ύπνου (συχνές αφυπνίσεις),
•    το ωράριο ύπνου (αναστροφή ρυθμού),
•    ή τη συμπεριφορά κατά τον ύπνο (υπνοβασία, άπνοιες κ.ά.).
Οι διαταραχές ύπνου μπορεί να είναι:
•    πρωτοπαθείς (δηλαδή το πρόβλημα αφορά κυρίως τον ύπνο),
•    δευτεροπαθείς (δηλαδή προκύπτουν λόγω άλλης πάθησης όπως άγχος, κατάθλιψη, νευρολογικά ή ενδοκρινολογικά αίτια).
Βασικές Κατηγορίες Διαταραχών Ύπνου
Οι διαταραχές ύπνου ταξινομούνται σε μεγάλες κατηγορίες, η καθεμία με ξεχωριστά χαρακτηριστικά.
1) Αϋπνία: Η πιο συχνή διαταραχή ύπνου
Η αϋπνία είναι η συχνότερη και αφορά:
•    δυσκολία στην έναρξη ύπνου (αργεί να κοιμηθεί),
•    δυσκολία στη διατήρηση ύπνου (ξυπνά συχνά),
•    πρωινή αφύπνιση πολύ νωρίς,
•    ύπνο που δεν ξεκουράζει.
Πότε θεωρείται χρόνια;
Όταν υπάρχει ≥ 3 φορές/εβδομάδα και διαρκεί πάνω από 3 μήνες.
Συμπτώματα που συχνά τη συνοδεύουν
•    κόπωση,
•    ευερεθιστότητα,
•    μειωμένη συγκέντρωση,
•    πονοκέφαλοι τάσης,
•    “brain fog”,
•    έντονη υπνηλία μέσα στην ημέρα.
Κύρια αίτια αϋπνίας
•    στρες και υπερένταση,
•    άγχος,
•    καταθλιπτική διάθεση,
•    υπερκατανάλωση καφεΐνης,
•    βραδινή χρήση οθονών,
•    κακή υγιεινή ύπνου,
•    παρενέργειες φαρμάκων.
2) Υπνική Άπνοια: Μια σοβαρή, συχνά υποδιαγνωσμένη κατάσταση
Η αποφρακτική υπνική άπνοια είναι μια διαταραχή κατά την οποία:
•    η αναπνοή σταματά προσωρινά κατά τη διάρκεια του ύπνου,
•    μειώνεται το οξυγόνο,
•    ο ύπνος κατακερματίζεται χωρίς το άτομο να το αντιλαμβάνεται.
Σημάδια-κλειδιά
•    έντονο ροχαλητό,
•    πνιγμονή/λαχάνιασμα στον ύπνο,
•    πρωινός πονοκέφαλος,
•    υπνηλία ή εξάντληση μέσα στη μέρα,
•    μειωμένη μνήμη και συγκέντρωση.
Γιατί είναι επικίνδυνη;
Η άπνοια σχετίζεται με:
•    υπέρταση,
•    αρρυθμίες,
•    αγγειακό εγκεφαλικό,
•    αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
3) Διαταραχές Κιρκάδιου Ρυθμού (Βιολογικού Ρολογιού)
Ο κιρκάδιος ρυθμός είναι ο φυσικός μηχανισμός που ρυθμίζει πότε νυστάζουμε και πότε είμαστε σε εγρήγορση.
Παραδείγματα:
•    σύνδρομο καθυστερημένης φάσης ύπνου (κοιμάται πολύ αργά),
•    σύνδρομο προχωρημένης φάσης ύπνου (νυστάζει νωρίς και ξυπνά χαράματα),
•    εργασία σε βάρδιες,
•    jet lag.
Αυτές οι διαταραχές συχνά οδηγούν σε:
•    αϋπνία τη νύχτα,
•    υπνηλία μέσα στην ημέρα,
•    κακή απόδοση.
4) Παραϋπνίες: Ανεπιθύμητες συμπεριφορές στον ύπνο
Οι παραϋπνίες είναι επεισόδια που εμφανίζονται κατά τον ύπνο, όπως:
•    υπνοβασία,
•    νυχτερινοί τρόμοι,
•    παραμιλία,
•    βρυγμός (τρίξιμο δοντιών),
•    διαταραχή συμπεριφοράς REM (έντονες κινήσεις/«παίξιμο ονείρων»).
? Ιδιαίτερα η διαταραχή συμπεριφοράς REM έχει σημαντική νευρολογική αξία, καθώς μπορεί να αποτελεί πρώιμο σημάδι νευροεκφυλιστικών νοσημάτων (π.χ. Πάρκινσον).
5) Σύνδρομο Ανήσυχων Ποδιών (RLS)
Το RLS προκαλεί:
•    έντονη ανάγκη κίνησης των ποδιών,
•    “τσιμπήματα”, “κάψιμο” ή “μυρμήγκιασμα”,
•    επιδείνωση σε ηρεμία και βράδυ,
•    ανακούφιση με κίνηση.
Οδηγεί σε καθυστερημένη έναρξη ύπνου και συχνές αφυπνίσεις.
Πότε πρέπει να ζητήσουμε βοήθεια;
Συνιστάται νευρολογική αξιολόγηση όταν:
•    ο ύπνος είναι προβληματικός για πάνω από 1 μήνα,
•    υπάρχει έντονη ημερήσια υπνηλία,
•    υπάρχουν άπνοιες ή βίαιες κινήσεις στον ύπνο,
•    υπάρχουν επαναλαμβανόμενοι νυχτερινοί τρόμοι,
•    υπάρχει υποψία διαταραχής REM ή νευρολογικής συσχέτισης.
Διάγνωση: Πώς ελέγχονται οι Διαταραχές Ύπνου
Η σωστή διάγνωση βασίζεται σε:
•    πλήρες ιστορικό (ώρες ύπνου, αφυπνίσεις, ροχαλητό, καφεΐνη),
•    ημερολόγιο ύπνου,
•    κλίμακες υπνηλίας,
•    πολυυπνογραφία (sleep study) όταν χρειάζεται,
•    actigraphy (καταγραφή ρυθμών).
Θεραπεία: Σύγχρονες και αποτελεσματικές λύσεις
Η θεραπεία επιλέγεται ανάλογα με το είδος διαταραχής.
Υγιεινή Ύπνου (βάση για όλους)
•    σταθερό ωράριο ύπνου,
•    αποφυγή οθονών 1 ώρα πριν,
•    περιορισμός καφεΐνης μετά τις 14:00,
•    ήπιο βραδινό γεύμα,
•    σκοτεινό, ήσυχο υπνοδωμάτιο.
Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία για Αϋπνία (CBT-I)
Θεωρείται η πιο αποτελεσματική μακροχρόνια παρέμβαση για χρόνια αϋπνία.
Ιατρική Αντιμετώπιση
•    φαρμακευτική αγωγή όπου απαιτείται,
•    αντιμετώπιση άπνοιας (CPAP),
•    ειδικά πρωτόκολλα για RLS και παραϋπνίες.
Ιατρικός Βελονισμός
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ο ιατρικός βελονισμός μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση:
•    του αυτόνομου νευρικού συστήματος,
•    του στρες,
•    της έντασης και της υπερέγερσης,
•    της ποιότητας ύπνου.
Συμπέρασμα
Οι διαταραχές ύπνου δεν είναι «μια φάση» ούτε κάτι που πρέπει να συνηθίσουμε. Είναι συχνές, επηρεάζουν άμεσα την υγεία και αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά όταν υπάρχει σωστή διάγνωση. Με στοχευμένη προσέγγιση, βελτίωση της υγιεινής ύπνου, κατάλληλη θεραπεία και εξατομίκευση, ο ύπνος μπορεί να αποκατασταθεί, και μαζί του η ενέργεια, η διάθεση και η καθημερινή λειτουργικότητα.