Η «τέχνη της αυτοθυματοποίησης» Του Ιωάννη Ρουσόδημου.

 

Η «τέχνη της αυτοθυματοποίησης» (self-victimization) είναι ένας ψυχολογικός και συμπεριφορικός μηχανισμός, μέσω του οποίου ένα άτομο παρουσιάζει habitually (συνήθως) τον εαυτό του ως θύμα καταστάσεων, αδικίας ή κακομεταχείρισης από άλλους. Δεν πρόκειται για πραγματική θυματοποίηση, αλλά για μια «στρατηγική» –συχνά ασυνείδητη– επιδίωξης συμπάθειας, προσοχής ή αποφυγής ευθυνών.

Στην πραγματικότητα αναφέρεται στην υιοθέτηση μιας μόνιμης στάσης θύματος, όπου το άτομο κατασκευάζει ή διογκώνει μια κατάσταση αδικίας εις βάρος του. Στην ψυχολογία, αυτό συχνά περιγράφεται ως νοοτροπία θύματος (victim mentality) και αποτελεί έναν επίκτητο μηχανισμό άμυνας ή χειραγώγησης.

Ψυχολογικό Υπόβαθρο και Κίνητρα

Αποποίηση Ευθυνών: Ο κύριος στόχος είναι να μετατεθεί η ευθύνη για λάθη ή προβλήματα στους άλλους ή σε εξωτερικούς παράγοντες.

Ανάγκη για Προσοχή και Συμπάθεια: Η θυματοποίηση λειτουργεί ως εργαλείο για να κερδίσει το άτομο την προσοχή, τη φροντίδα και την επιβεβαίωση των γύρω του.

Άμυνα (Defense Mechanism): Χρησιμοποιείται για να αντιμετωπιστεί το άγχος, η χαμηλή αυτοεκτίμηση ή η ανάγκη για έλεγχο στις σχέσεις.

Χειραγώγηση (Manipulation): Ο «επαγγελματίας θύμα» (professional victim) μπορεί να χρησιμοποιήσει την ενοχή για να κατευθύνει τους άλλους, μετατρέποντας το θύτη σε θύμα και το αντίστροφο.

Χαρακτηριστικά και Συμπεριφορές (Signs)

Συνεχές Παράπονο: Το άτομο εστιάζει αποκλειστικά στα αρνητικά και αισθάνεται ότι η ζωή του είναι μια διαρκής αδικία.

Μεγέθυνση (Catastrophizing): Απλές δυσκολίες παρουσιάζονται ως τεράστιες καταστροφές.

Άρνηση Προσωπικής Συμβολής: Αδυναμία να αναγνωρίσουν πώς οι δικές τους πράξεις συνέβαλαν σε μια κατάσταση.

«Εγώ ο καημένος...»: Υιοθέτηση του ρόλου του μάρτυρα/θύματος (martyr complex).

Απόρριψη Λύσεων: Όταν τους προσφέρεται βοήθεια, βρίσκουν δικαιολογίες γιατί αυτή δεν θα λειτουργήσει (συμπεριφορά «ναι, αλλά...»).

Κοινωνικές και Διαπροσωπικές Επιπτώσεις

Διάβρωση Σχέσεων: Αν και βραχυπρόθεσμα μπορεί να κερδίζει συμπόνια, μακροπρόθεσμα η αυτοθυματοποίηση κουράζει τους γύρω (rescuers/σώστες) και οδηγεί σε απομόνωση.

Κοινωνική Θυματοποίηση: Ο όρος χρησιμοποιείται και σε πολιτικό/κοινωνικό πλαίσιο, όπου ομάδες αναπαράγουν μύθους θυματοποίησης, δημιουργώντας διχασμό και πολιτισμική νεύρωση.

Τα «Εργαλεία» της Αυτοθυματοποίησης

Μετάθεση Ευθυνών: Η αποτυχία αποδίδεται πάντα σε εξωτερικούς παράγοντες, την τύχη ή την κακία των άλλων, αποφεύγοντας την προσωπική ευθύνη.

Καταστροφολογία: Τα προβλήματα μεγεθύνονται (catastrophizing), κάνοντας κάθε δυσκολία να μοιάζει ανυπέρβλητη.

Συναισθηματικό Κέρδος: Μέσω της προβολής του πόνου, το άτομο εξασφαλίζει προσοχή, συμπάθεια και επιβεβαίωση από το περιβάλλον του.

Παθητική Επιθετικότητα: Χρησιμοποιείται η ενοχή ως μέσο ελέγχου των άλλων («μετά από όλα όσα έχω τραβήξει...»).

Γιατί θεωρείται «Τέχνη»;

Ονομάζεται έτσι επειδή απαιτεί μια συνεχή, υποσυνείδητη «εξάσκηση» στην αναζήτηση αποδείξεων ότι ο κόσμος είναι άδικος. Λειτουργεί ως αμυντικός μηχανισμός που προστατεύει το άτομο από τον φόβο της αποτυχίας: αν είσαι θύμα, δεν φταις που δεν πέτυχες.

Η τέχνη της αυτοθυματοποίησης είναι μια «μονόπλευρη» σχέση με την πραγματικότητα, η οποία, ενώ προσφέρει προσωρινή άνεση, εμποδίζει την προσωπική ανάπτυξη και την ανάληψη του ελέγχου της ζωής.

Του Ι.Ρουσόδημου Agency Manager, Ασφαλιστικού και Χρηματοοικονομικού συμβούλου ΝOW-IONIOS Agency Group.