Από την Αρχαία Ιατρική και το Συμπόσιο στη Λογική του Μέτρου

 

Στην αρχαία ελληνική διατροφή, τίποτα δεν ήταν τυχαίο.
Ούτε η σειρά.
Το φαγητό δεν άρχιζε από το «βαρύ».
Άρχιζε από τον ζωμό.
Όχι επειδή ήταν εύκολος.
Αλλά επειδή ήταν αναγκαίος.
Ο ζωμός προηγείται της τροφής όχι ως συνήθεια, αλλά ως γνώση του σώματος.
Ο Ζωμός ως Προετοιμασία του Σώματος
Στην ιατρική σκέψη του Ιπποκράτης, το σώμα δεν δέχεται απότομα την τροφή.
Χρειάζεται προετοιμασία.
Ο ζωμός:
θερμαίνει ήπια,
«ανοίγει» την πέψη,
εξισορροπεί τους χυμούς,
καθιστά το στομάχι δεκτικό.
Γι’ αυτό και σε ασθενείς, ηλικιωμένους ή εξαντλημένους ανθρώπους,
η τροφή ξεκινούσε πάντα από υγρή μορφή.
Όχι από στερεά.
Ζωμός και Χυμοί του Σώματος
Σύμφωνα με την ιπποκρατική θεωρία:
το σώμα λειτουργεί με ισορροπία υγρών,
κάθε απότομη τροφή διαταράσσει αυτή την ισορροπία.
Ο ζωμός:
δεν «επιτίθεται»,
δεν βαραίνει,
δεν διεγείρει υπερβολικά.
Είναι τροφή μετάβασης.
Από την πείνα στη θρέψη.
Ο Ζωμός στο Συμπόσιο
Ακόμα και στο συμπόσιο — τον χώρο της απόλαυσης — η σειρά ήταν σαφής.
Στους Δειπνοσοφισταί του Αθήναιος, καταγράφονται γεύματα όπου:
προηγούνται ζωμοί ή υγρά παρασκευάσματα,
ακολουθούν τα στερεά,
και μόνο μετά έρχεται ο οίνος.
Ο ζωμός λειτουργεί ως:
βάση,
σταθεροποιητής,
όριο.
Χωρίς αυτόν, το γεύμα θεωρείται άτακτο.
Ζωμός ≠ Φτωχή Τροφή
Σημαντικό:
ο ζωμός δεν ήταν φαγητό φτώχειας.
Ήταν φαγητό:
γνώσης,
φροντίδας,
ιατρικής πρόβλεψης.
Ένας καλός ζωμός:
περιέχει ουσία,
συμπυκνώνει δύναμη,
μεταφέρει θρέψη χωρίς βάρος.
Γι’ αυτό και μπορούσε να προηγείται ακόμα και σε τραπέζια ευγενών.
Φιλοσοφική Ανάγνωση
Για τον Αριστοτέλης, το μέτρο δεν αφορά μόνο την ποσότητα.
Αφορά και τη σειρά.
Το να ξεκινάς από τον ζωμό σημαίνει:
σέβεσαι το σώμα,
δεν βιάζεις την απόλαυση,
δεν συγχέεις την πείνα με την απληστία.
Η αρχή του γεύματος είναι η αρχή της τάξης.
Από την Αρχαιότητα στο Σήμερα
Σήμερα:
τρώμε γρήγορα,
ξεκινάμε από βαριά πιάτα,
αγνοούμε την προετοιμασία.
Και όμως:
οι σούπες,
οι ζωμοί,
τα «ανοίγματα» του γεύματος
επιστρέφουν, όχι ως μόδα, αλλά ως ανάγκη.
Η σύγχρονη διατροφή ξαναμαθαίνει αυτό που οι αρχαίοι γνώριζαν ήδη: το σώμα χρειάζεται χρόνο για να δεχθεί την τροφή.
Συμπέρασμα
Ο ζωμός προηγείται της τροφής γιατί:
προετοιμάζει,
ισορροπεί,
προστατεύει.
Δεν είναι πρόλογος.
Είναι θεμέλιο.
Και στην αρχαία Ελλάδα, όπως και σήμερα,
ό,τι δεν θεμελιώνεται σωστά,
δεν θρέφει — βαραίνει.
Πηγές – Αναφορές
Ιπποκράτης – Ιατρικά κείμενα
Αριστοτέλης – Ηθικά Νικομάχεια, Περί Ζώων
Αθήναιος – Δειπνοσοφισταί
Dalby, A. – Food in the Ancient World
Wilkins, J. & Hill, S. – Food in the Ancient World
Hamilakis, Y. – Food, Consumption and the Body in Ancient Greece