Αυτό που φοβόμαστε μπορεί να μας εξελίξει! Του Ιωάννη Ρουσόδημου

 

---

Ο έντονος φόβος της αποτυχίας, αν διαχειριστεί σωστά, μπορεί να αποτελέσει ισχυρό μοχλό προσωπικής και επαγγελματικής εξέλιξης, μετατρέποντας το ρίσκο σε μάθηση.

Πρόσφατη έρευνα της Focus Bari για την Ε.Α.Σ.Ε. δείχνει ότι η αποδοχή του λάθους είναι καταλύτης για την επιχειρηματική ανάπτυξη και καινοτομία, ανατρέποντας το παραδοσιακό φοβικό μοντέλο.

Αυτό το συναίσθημα ονομάζεται Το «Παράδοξο της Αποτυχίας». Είναι η ειρωνεία της ζωής: η αποτυχία, ενώ μοιάζει με το τέλος της διαδρομής, είναι συχνά το «λίπασμα» για την επόμενη μεγάλη επιτυχία.

Είναι η απόλυτη ειρωνεία της προσωπικής ανάπτυξης: η αποτυχία, ενώ μοιάζει με το τέλος της διαδρομής, είναι στην πραγματικότητα ο πιο γρήγορος «επιταχυντής» μάθησης.

Γιατί το «φοβόμαστε» αλλά το «χρειαζόμαστε»;

Η Επιστήμη του Εγκεφάλου: Η αποτυχία αναγκάζει τον εγκέφαλο να επεξεργαστεί τις πληροφορίες πιο βαθιά. Σύμφωνα με έρευνες που αναφέρονται στο Greater Good Magazine του UC Berkeley, τα λάθη ενεργοποιούν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την προσοχή και την επαναξιολόγηση, κάτι που η επιτυχία σπάνια καταφέρνει.

Το Φαινόμενο της Ανθεκτικότητας: Η έκθεση στην αποτυχία χτίζει αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν "Grit" (ψυχικό σθένος). Η Angela Duckworth στο TED εξηγεί ότι το κλειδί της επιτυχίας δεν είναι το ταλέντο, αλλά η ικανότητα να συνεχίζεις μετά από μια πτώση.

Επαναπροσδιορισμός Στρατηγικής: Η αποτυχία λειτουργεί ως ένα αυστηρό, αλλά ειλικρινές σύστημα feedback. Σου δείχνει ακριβώς τι δεν λειτουργεί, επιτρέποντάς σου να κάνεις pivot (στροφή) προς μια πιο αποτελεσματική κατεύθυνση, όπως περιγράφεται στις αρχές του The Lean Startup από το Eric Ries.

Πώς να «αγκαλιάσετε» το παράδοξο:

Υιοθετήστε ένα Growth Mindset: Δείτε την ικανότητα ως κάτι που καλλιεργείται, όχι ως κάτι στατικό. Μπορείτε να βρείτε πόρους για αυτό στο Mindset Works της Carol Dweck.

Fail Fast, Fail Forward: Μην αποφεύγετε το λάθος, αλλά προσπαθήστε να το κάνετε νωρίς και με χαμηλό κόστος, ώστε να εξάγετε το μάθημα γρήγορα.

Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Focus Bari για την ΕΑΣΕ (Φεβρουάριος 2026), ο φόβος της αποτυχίας λειτουργεί συχνά ως τροχοπέδη στην καινοτομία και τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων.

Γιατί η αποτυχία μάς εξελίσσει;

Πολύτιμα δεδομένα: Προσφέρει γνώσεις και πληροφορίες που δεν μπορούν να αποκτηθούν με άλλο τρόπο, επιτρέποντας τη βελτίωση της στρατηγικής μας.

Ψυχολογική ανθεκτικότητα: Η αντιμετώπιση των λαθών χτίζει αυτοπεποίθηση, προσαρμοστικότητα και επιμονή (grit).

Κινητήριος μοχλός: Η αποτυχία δεν είναι το αντίθετο της επιτυχίας, αλλά ένα «συστατικό» της, όπως δείχνουν παραδείγματα από τον Thomas Edison έως σύγχρονα μοντέλα ηγεσίας.

Καλλιέργεια Growth Mindset: Η υιοθέτηση μιας «νοοτροπίας ανάπτυξης» μετατρέπει τα λάθη σε ευκαιρίες μάθησης αντί για οριστικά εμπόδια.

Το κλειδί βρίσκεται στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος ψυχολογικής ασφάλειας, όπου τα λάθη δεν τιμωρούνται αλλά αναλύονται με ψυχραιμία για συλλογική εξέλιξη.

Για να μετατρέψετε τον φόβο σε κινητήρια δύναμη, μπορείτε να εφαρμόσετε τις παρακάτω πρακτικές τεχνικές που βασίζονται στην ψυχολογία και τη νοοτροπία ανάπτυξης (growth mindset):

1. Επαναπροσδιορισμός (Reframing)
Αντί να βλέπετε την αποτυχία ως «τέλος της διαδρομής», δείτε την ως ανατροφοδότηση (feedback).

Τεχνική: Ρωτήστε τον εαυτό σας: «Τι ακριβώς έμαθα από αυτό που δεν ήξερα πριν;».

Curiosity Shift: Μετατρέψτε τον φόβο σε περιέργεια. Αντί για «Φοβάμαι ότι θα αποτύχω», πείτε «Έχω περιέργεια να δω τι θα συμβεί αν δοκιμάσω αυτή την προσέγγιση».

2. Η Στρατηγική των Τριών Σεναρίων
Για να μειώσετε το άγχος του αγνώστου, καταγράψτε στο χαρτί τρεις πιθανές εκβάσεις:

Χειρότερο σενάριο: Είναι όντως καταστροφικό ή διαχειρίσιμο; Συχνά συνειδητοποιούμε ότι μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε.

Πιθανότερο σενάριο: Τι αναμένεται ρεαλιστικά να συμβεί;

Καλύτερο σενάριο: Ποια είναι τα μέγιστα οφέλη που θα αποκομίσετε αν πετύχετε;

3. Ανάλυση Μετά τη Δράση (Post-Action Reflection)
Αφιερώστε χρόνο για μια ψύχραιμη «νεκροψία» της εμπειρίας:

Καταγραφή: Γράψτε τι λειτούργησε και τι όχι.

Απομόνωση μεταβλητών: Ξεχωρίστε τι ήταν στον έλεγχό σας (π.χ. προετοιμασία) και τι όχι (π.χ. τύχη, εξωτερικοί παράγοντες).

4. Μικρο-Εκθέσεις (Exposure Therapy)
Μην περιμένετε να φύγει ο φόβος για να δράσετε.

Τεχνική: Σπάστε τον μεγάλο στόχο σε μικρά, ελεγχόμενα ρίσκα. Η σταδιακή έκθεση σε καταστάσεις όπου η αποτυχία έχει μικρό κόστος «εκπαιδεύει» τον εγκέφαλο ότι η αποτυχία δεν είναι απειλή για την επιβίωση.

5. Αυτοσυμπάθεια και Υποστήριξη
Kindness: Μιλήστε στον εαυτό σας όπως θαμιλούσατε σε έναν φίλο. Η αυτοκριτική παραλύει, ενώ η αυτοσυμπάθεια χτίζει ανθεκτικότητα.

Κύκλος εμπιστοσύνης: Συζητήστε τον φόβο σας με μέντορες ή φίλους. Η εξωτερίκευση μειώνει τη δύναμη του συναισθήματος.

---

Του Ι.Ρουσόδημου Agency Manager, Ασφαλιστικού και Χρηματοοικονομικού συμβούλου ΝOW-IONIOS Agency Group.