Το Θέμα της Ημέρας: Οι Τούρκοι έχουν σύνδρομο των Σεβρών! Του Ιωάννη Ρουσόδημου

 

Στη Τουρκία κάτι τους βασανίζει στην γεωπολιτική τους ανάγνωση. Ένας όρος που επανέρχεται διαρκώς, άλλοτε ρητά και άλλοτε υπόγεια: το λεγόμενο «Σύνδρομο των Σεβρών».Πρόκειται για τον ιστορικό φόβο ότι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να περιορίσουν, να περικυκλώσουν ή ακόμη και να διαμελίσουν την Τουρκία, όπως επιχείρησε να κάνει η Συνθήκη των Σεβρών το 1920 μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.οι γεωπολιτικές εξελίξεις των τελευταίων μηνών στη Μέση Ανατολή, σε συνδυασμό με την αίσθηση –που είναι έντονη στην τουρκική πολιτική ρητορική– μιας «προδοσίας» από τη Δύση, φαίνεται να ενεργοποιούν ακριβώς εκείνα τα ανακλαστικά, που στην τουρκική στρατηγική κουλτούρα συνδέονται με τον φόβο των «νέων Σεβρών». Όχι ως νομικό κείμενο, αλλά ως γεωπολιτική πραγματικότητα.

Δεν είναι τυχαίο ότι σε αναλύσεις διεθνών think tanks, όπως το Carnegie Endowment ή το Brookings Institution, επισημαίνεται ότι ο φόβος της «περικύκλωσης» αποτελεί διαχρονικό στοιχείο της τουρκικής στρατηγικής κουλτούρας. Η ιδέα ότι εξωτερικές δυνάμεις επιδιώκουν να περιορίσουν τη γεωπολιτική της επιρροή εξακολουθεί να επηρεάζει βαθιά τόσο την τουρκική πολιτική ελίτ όσο και τη δημόσια συζήτηση στη χώρα.Για την τουρκική στρατηγική σκέψη, το ενδεχόμενο μιας κουρδικής οντότητας στη Βόρεια Συρία δεν αποτελεί απλώς μια τοπική απειλή. Συνδέεται με τον ευρύτερο φόβο δημιουργίας ενός διασυνοριακού κουρδικού χώρου, που θα εκτείνεται από τη Βόρεια Συρία έως το Ιρακινό Κουρδιστάν, δημιουργώντας μια γεωπολιτική πραγματικότητα που η Άγκυρα θεωρεί υπαρξιακή απειλή.Την ίδια στιγμή, η ένταση ανάμεσα στην Τουρκία και στο Ισραήλ προσθέτει ένα δεύτερο επίπεδο ανησυχίας. Τα ισραηλινά πλήγματα στη Συρία περιορίζουν στην πράξη τα περιθώρια ελιγμών της Τουρκίας.Άν η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας επανασχεδιαστεί χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας, η Άγκυρα κινδυνεύει να βρεθεί μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα που δεν θα ελέγχει και στην οποία άλλοι περιφερειακοί παίκτες –από το Ισραήλ έως τα αραβικά κράτη του Κόλπου– θα καθορίζουν τους κανόνες.Η Άγκυρα βλέπει με καχυποψία τη δημιουργία ενεργειακών και εμπορικών διαδρόμων που την παρακάμπτουν, όπως ο ενεργειακός σχεδιασμός της Ανατολικής Μεσογείου ή ο νέος εμπορικός διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης.Σε αυτό το πλαίσιο, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν είναι απλώς μια επεκτατική θεωρία. Αποτελεί την τουρκική απάντηση σε αυτό που η ίδια θεωρεί ως τη «ναυτική Συνθήκη των Σεβρών».

Η Τουρκία αισθάνεται ότι επιχειρείται ο εγκλωβισμός της στις μικρασιατικές ακτές και η απώλεια κάθε πρόσβασης σε ζωτικούς πόρους και θαλάσσιες οδούς.Η αίσθηση της περικύκλωσης ενισχύεται από τη διατάραξη των σχέσεων με τη Δύση. Ο αποκλεισμός από το πρόγραμμα των F-35, οι κυρώσεις και η αμυντική ενίσχυση της Ελλάδας και της Κύπρου από τις ΗΠΑ μεταφράζονται από την τουρκική στρατηγική σκέψη ως ένδειξη ότι η Δύση επιχειρεί να διαμορφώσει μια νέα ισορροπία ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς την Τουρκία.Η Τουρκία επιχειρεί με κάθε μέσο να αποτρέψει έναν κόσμο στον οποίο άλλοι παίκτες θα καθορίζουν τις εξελίξεις γύρω της. Όμως η σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα δείχνει ότι η Άγκυρα βρίσκεται αντιμέτωπη με τον μεγαλύτερο φόβο της: να πάψει να είναι ο αδιαμφισβήτητος περιφερειακός ηγεμόνας και να μετατραπεί σε έναν από τους πολλούς παίκτες μιας περιοχής που δεν την εμπιστεύεται πια.

Του Ι.Ρουσόδημου Agency Manager, Ασφαλιστικού και Χρηματοοικονομικού συμβούλου ΝOW-IONIOS Agency Group.