​Όταν ο Τρύγος Ήταν Γιορτή: Αναμνήσεις από το «Αμπελάκι» στη Βλαχιά

 

Ο Σεπτέμβριος μπαίνει πάντα με μια γλυκιά, γνώριμη μυρωδιά. Είναι η μυρωδιά του μούστου, της λιωμένης σάρκας των σταφυλιών και της γης που παραδίδει τους καρπούς της. Δεν είναι τυχαίο που ο λαός μας τον βάφτισε «Τρυγητή»· ο μήνας αυτός κουβαλάει στις πλάτες του μια ιεροτελεστία αιώνων, μια αλυσίδα μνήμης που ξεκινά από τα ομηρικά έπη και φτάνει ως τις δικές μας, ολοζώντανες αναμνήσεις.

Αν γυρίσει κανείς τον χρόνο πίσω, θα δει πως ο τρύγος δεν ήταν ποτέ μια απλή γεωργική δουλειά. Ήταν γιορτή, χορός και κοινότητα. Ο Όμηρος περιέγραφε νέους να μαζεύουν τα σταφύλια σε πλεχτά καλάθια υπό τους ήχους μιας κιθάρας, τραγουδώντας το παραδοσιακό «λινό τραγούδι».

Αυτή η ίδια εικόνα, σχεδόν αυτούσια, ζούσε μέχρι πρόσφατα στα χωριά μας. Τα δρεπάνια να κόβουν τους βότρυες, τα καλάθια από βούρλο ή λυγαριά να γεμίζουν ως το χείλος και τα χέρια όλων —μικρών και μεγάλων— να ενώνονται σε μια κοινή προσπάθεια.

Οι δικές μας ρίζες: Το "αμπελάκι" στη Βλαχιά

Όποτε αναλογίζομαι τον τρύγο, ο νους μου τρέχει αμέσως στη Βλαχιά, το χωριό της μητέρας μου.

> Θυμάμαι σαν τώρα τον παππού, τον πατέρα, τους θείους, αλλά και τη μητέρα με τις θείες μου, να ξεκινούν πρωί-πρωί για το «αμπελάκι». Γέλια, πειράγματα και μια απίστευτη ζωντάνια γέμιζαν τον αέρα καθώς έκοβαν τα σταφύλια και τα κουβαλούσαν στο σπίτι.

> 

Όταν τα κοφίνια έφταναν στο πατητήρι, άρχιζε το δικό μας πανηγύρι. Εμείς, μικρά παιδιά τότε, δεν βλέπαμε κόπο. Βλέπαμε μόνο παιχνίδι. Ανεβαίναμε όλοι μαζί, μικροί και μεγάλοι, πάνω στα σταφύλια. Τα πόδια μας βούλιαζαν στη δροσερή σάρκα του καρπού, οι κύκλοι του χορού στήνονταν πάνω στο πατητήρι και τα γέλια αντηχούσαν παντού.

 * Το πάτημα: Μια ιεροτελεστία χορού όπου τα βήματά μας γίνονταν ο βηματισμός της ίδιας της παράδοσης.

 * Η κάνουλα: Το σημείο όπου ο κόκκινος μούστος άρχιζε να ρέει κελαρυστός, γεμίζοντας τα δοχεία.

 * Το κελάρι: Η μεταφορά στα ξύλινα βαρέλια, εκεί όπου το υγρό διαμάντι θα έμενε για εβδομάδες να «βράσει», μέχρι να μεταμορφωθεί στο κρασί που θα συντρόφευε τα κυριακάτικα τραπέζια μας.

Η κληρονομιά που συνεχίζεται

Ακόμη και σήμερα, αν περιπλανηθεί κανείς στην περιοχή των Ψαχνών, οι τοπωνυμίες ψιθυρίζουν ιστορίες αμπελουργίας. Η Κουλουριάδα, ο Μπαριάμ-Αγάς, η Ταράτσα, η Κοκκινάδα — τόποι γεμάτοι αμπέλια που κρατούν ζωντανή την ανάσα της γης.

Ίσως η τεχνολογία να έχει αλλάξει τους ρυθμούς και οι μηχανές να αντικαθιστούν σταδιακά τα χέρια. Όμως, η μαγεία του τρύγου δεν χάνεται. Μένει ανεξίτηλη μέσα μας ως η ανάμνηση μιας εποχής που οι άνθρωποι συνδέονταν, γιορτάζαν μαζί τη σοδειά και μετέτρεπαν τον μόχθο σε τραγούδι.

Γιατί ο τρύγος δεν ήταν ποτέ απλώς μια εργασία. Ήταν —και θα είναι πάντα— μια ευλογία της ζωής.