28η Οκτωβρίου: Όταν η ιστορική μνήμη ξεθωριάζει στις νεότερες γενιές. Της Χριστίνας Κύλλα

 

Ένας παιδαγωγικός και κοινωνικός προβληματισμός για την ιστορική γνώση των παιδιών και την ευθύνη της οικογένειας, του σχολείου και της κοινωνίας.

Σήμερα η χώρα μας τιμά την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου 1940. Οι σχολικές γιορτές, οι παρελάσεις και οι επετειακές εκδηλώσεις θα αποτελέσουν για ακόμη μία χρονιά μέρος της συλλογικής μας μνήμης. Ωστόσο, πίσω από τον εορταστικό χαρακτήρα της ημέρας αναδύεται ένας ουσιαστικός προβληματισμός: Πόσα παιδιά γνωρίζουν πραγματικά τη σημασία της επετείου και πόσα αντιλαμβάνονται την ιστορική της αξία;

Είναι λυπηρό να διαπιστώνεται ότι ορισμένοι μαθητές του Δημοτικού δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να εξηγήσουν σημαντικά γεγονότα της ιστορίας της χώρας μας. Αν και δεν υπάρχουν επαρκή συγκριτικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το φαινόμενο αυξάνεται, η ύπαρξή του προκαλεί εύλογη ανησυχία. Πώς είναι δυνατόν, σε μια εποχή όπου η πρόσβαση στην πληροφορία είναι ευκολότερη από ποτέ, η ιστορική γνώση να παραμένει για ορισμέναπαιδιά αποσπασματική και επιφανειακή;

Πού οφείλεται η απομάκρυνση από την ιστορική γνώση;

Η απάντηση δεν είναι απλή και ασφαλώς δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στα ίδια τα παιδιά. Η σύγχρονη καθημερινότητα, η έντονη παρουσία της τεχνολογίας, οι περιορισμένες ευκαιρίες ουσιαστικού διαλόγου και ο τρόπος διδασκαλίας της Ιστορίας ενδέχεται να επηρεάζουν τη σχέση των νεότερων γενεών με το παρελθόν.

Όταν η ιστορική εκπαίδευση περιορίζεται στην απομνημόνευση χρονολογιών και γεγονότων, χωρίς ουσιαστική ερμηνεία και σύνδεση με την ανθρώπινη εμπειρία, η γνώση κινδυνεύει να χάσει το πραγματικό της νόημα. Η ιστορική συνείδηση, όμως, δεν διαμορφώνεται μόνο μέσα από σχολικά εγχειρίδια. Καλλιεργείται μέσα από ερωτήματα, συζητήσεις, προσωπικές αφηγήσεις και βιωματικές εμπειρίες.

Σχετικές επιστημονικές προσεγγίσεις για τον ιστορικό εγγραμματισμό και την ιστορική σκέψη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αναδεικνύουν τη σημασία της ουσιαστικής κατανόησης και της ενεργητικής συμμετοχής των μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία (Nippi, 2022· Fardi, 2025).

Η ευθύνη της οικογένειας και του σχολείου

Η οικογένεια αποτελεί σημαντικό φορέα μετάδοσης της ιστορικής μνήμης. Οι συζητήσεις με τα παιδιά, οι αφηγήσεις των παλαιότερων γενεών και η γνωριμία με την ιστορία του τόπου μπορούν να δημιουργήσουν έναν ουσιαστικό δεσμό με το παρελθόν.

Παράλληλα, το σχολείο καλείται να υπερβεί τη στενή λογική της απομνημόνευσης, ενισχύοντας τη βιωματική μάθηση, την ιστορική διερεύνηση και την κριτική σκέψη. Οι σχολικές γιορτές αποκτούν βαθύτερη παιδαγωγική αξία όταν οι μαθητές κατανοούν το περιεχόμενο όσων παρουσιάζουν και δεν περιορίζονται στην απλή αναπαραγωγή ποιημάτων και κειμένων.

Η αξιοποίηση ιστορικών φωτογραφιών, ντοκιμαντέρ, μαρτυριών και εκπαιδευτικών επισκέψεων μπορεί να μετατρέψει την Ιστορία από ένα μάθημα απομνημόνευσης σε μια ζωντανή διαδικασία ανακάλυψης.

Η ιστορική μνήμη είναι ευθύνη όλων μας

Το ζήτημα δεν είναι να κατηγορήσουμε τη νέα γενιά για όσα ενδεχομένως δεν γνωρίζει, αλλά να αναρωτηθούμε τι έχουμε κάνει εμείς για να της τα διδάξουμε.

Έχουμε αφιερώσει χρόνο για να συζητήσουμε με τα παιδιά μας; Έχουμε προσπαθήσει να τους εξηγήσουμε γιατί τιμούμε τις εθνικές επετείους; Έχουμε καλλιεργήσει το ενδιαφέρον τους για την ιστορία ή θεωρούμε ότι η σχετική ευθύνη ανήκει αποκλειστικά στο σχολείο;

Η ιστορική γνώση δεν αποτελεί απλώς μια συλλογή πληροφοριών. Συνδέεται με τη διαμόρφωση της ταυτότητας, την κατανόηση των κοινωνικών εξελίξεων και την καλλιέργεια αξιών όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η ειρήνη και ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η 28η Οκτωβρίου δεν πρέπει να αποτελεί μόνο μια ημέρα εορτασμού, αλλά και μια ευκαιρία ουσιαστικής ιστορικής αφύπνισης.

Γιατί το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι μόνο τι γνωρίζουν σήμερα τα παιδιά για την ιστορία μας, αλλά τι κάνουμε εμείς, ως γονείς, εκπαιδευτικοί και κοινωνία, ώστε να μη χαθεί η ιστορική μνήμη στις επόμενες γενιές.

Η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση του παρελθόντος. Είναι πρωτίστως ευθύνη απέναντι στο μέλλον.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Nippi, A. (2022). Historical Literacy and the Structuring Process of Historical Knowledge in Students. Κείμενα Παιδείας.

Fardi, K. (2025). The modality of historical thinking in the latest Greek primary school curriculum and the new challenges in history education. The Curriculum Journal, 36(4), 574–587.

Χριστίνα Κύλλα Φιλόλογος | MSc Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας |