Returns hub. Θέσεις και αντιθέσεις. Του Γεωργίου Πρατζίκου

Ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, σε σημερινές του δηλώσεις στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ (08.10.2026), γνωστοποίησε ότι η Ελλάδα, σε συντονισμό με την Ολλανδία, τη Δανία, την Αυστρία και τη Γερμανία (που συγκροτούν την «Ομάδα Πυρήνα»), βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής μεταναστών («Return Hubs») στην Αφρική. 

Όπως ανέφερε, η πρώτη συμφωνία με αφρικανική χώρα αναμένεται να υπογραφεί αμέσως μετά τα Χριστούγεννα, με στόχο τη συνολική ενεργοποίηση του δικτύου εντός του 2027. Στα κέντρα αυτά θα οδηγούνται άτομα με οριστικά απορριφθείσες αιτήσεις ασύλου έως ότου ολοκληρωθεί η επαναπροώθηση στις χώρες καταγωγής τους. Το πλαίσιο αυτό εξαιρεί ρητά τους ασυνόδευτους ανηλίκους και προϋποθέτει τον πλήρη σεβασμό του διεθνούς δικαίου και της αρχής της μη επαναπροώθησης.

Η πρόταση κερδίζει ισχυρό έδαφος εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχοντας ήδη τη γραπτή στήριξη 19 κρατών-μελών, την ενεργή συμπαράταξη της Ιταλίας —η οποία λειτουργεί ως πρότυπο μετά τη διμερή συμφωνία της με την Αλβανία— αλλά και το ενδιαφέρον της Σουηδίας για τη διαχείριση συγκεκριμένων εθνικοτήτων, όπως υπηκόων από το Αφγανιστάν, τη Συρία και τη Σομαλία. Παράλληλα, οι υπουργοί Εσωτερικών της ΕΕ ενέκριναν ήδη τον νέο κανονισμό επιστροφών.

Στο ίδιο μήκος κύματος, η Αθήνα διεκδικεί την ενσωμάτωση στο επικείμενο «Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών» ενός μηχανισμού «Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης». Ο μηχανισμός αυτός, ο οποίος έχει βρει αρχική ανταπόκριση από την Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, θα ενεργοποιείται σε περιπτώσεις απότομης αύξησης των ροών, οξείας πίεσης στις τοπικές υποδομές ή εργαλειοποίησης της μετανάστευσης από τρίτες χώρες. Η ενεργοποίησή του θα επιτρέπει την προσωρινή αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου, την εφαρμογή διαδικασιών εξπρές για τις επιστροφές και την άμεση επιχειρησιακή συνδρομή της Frontex.

Παρά την ευρεία πολιτική στήριξη σε επίπεδο κορυφής, οι σχεδιασμοί αυτοί προκαλούν έντονες αντιδράσεις από τον ΟΗΕ και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Οι επικριτές προειδοποιούν για σοβαρή υποβάθμιση του δικαιώματος στο άσυλο, κινδύνους αυθαίρετης κράτησης και το ενδεχόμενο πολυετούς εγκλωβισμού ευάλωτων πληθυσμών σε τρίτες χώρες.

Γεώργιος Πρατζίκος

Αρθρογράφος-Θεολόγος